Τα ιστορικά γεγονότα «δείχνουν» ότι οι Κωνσταντινάτοι εγκαταστάθηκαν στη Μικρά Ασία το 1446

Γράφει η Γιαννούλα Τάνσαρλη

Αφού αποδείξαμε ότι το 1577 οι Κωνσταντινάτοι ήταν ήδη εγκατεστημένοι στη Μικρά Ασία (Κωνσταντινάτο: 500 ΧΡΟΝΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ - Πρώτη αναφορά από Γερμανό ιστορικό το 1577!), θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε το πότε και εξαιτίας ποιων γεγονότων έφυγαν από τη Μάνη.

Διαβάζοντας την ιστορία της Μάνης το 15ο αιώνα ανασύρουμε ενδιαφέροντα γεγονότα. Την περίοδο εκείνη η Μάνη ανήκε διοικητικά στο Δεσποτάτο του Μυστρά, μια ημιαυτόνομη περιοχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στην Πελοπόννησο. Το Δεκέμβριο του 1446 ο σουλτάνος Μουράτ Β' προελαύνει με μεγάλη στρατιωτική δύναμη στην Πελοπόννησο. Το Δεσποτάτο εκείνη την περίοδο διοικούνταν από τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο. Ο στρατός του Μουράτ Β' ανερχόταν στους 100.000 στρατιώτες, ενώ του Κωνσταντίνου ανερχόταν μόλις στους 10.000. Τότε δόθηκαν πολλές μάχες στην περιοχή, οι οποίες καταγράφονται στην ιστορία ως «φοβερές». Πόλεις και χωριά ισοπεδώθηκαν, το τείχος του Ισθμού γκρεμίστηκε και άνθρωποι σφαγιάσθηκαν. Τελικά, ο Κωνσταντίνος αναγκάστηκε να συνθηκολογήσει με το Μουράτ Β' και να καταστεί φόρου υποτελής στους Τούρκους. Το σημείο αυτό φαίνεται να αποτελεί το «κλειδί» σχετικά με τη φυγή των προγόνων μας από τη Μάνη: ο Μουράτ Β' φεύγοντας από την Πελοπόννησο πήρε μαζί του στην Τουρκία 60.000 αιχμάλωτους.* 

Την εκδοχή αυτή «έρχεται» να ενισχύσει ένα ακόμη δεδομένο. Ο σουλτάνος Μουράτ Β' ήταν παντρεμένος με τη Μάρα (ή Μάρω) Μπράνκοβιτς. Η Μάρα ήταν πριγκίπισσα Ελληνοσερβικής καταγωγής, κόρη του ηγεμόνα της Σερβίας Γεωργίου Μπράνκοβιτς και της Ειρήνης Καντακουζηνής, και χριστιανή ορθόδοξη. Ο Πύργος της βρίσκεται ακόμη και σήμερα στην πλατεία της Δάφνης Σερρών, καθώς η σουλτάνα έζησε και έδρασε για μεγάλο χρονικό διάστημα στις Σέρρες. Ο Κ. Παπακυριάκου στο βιβλίο του «Ιστορία του νομού Σερρών κατά την Τουρκοκρατία» κάνει εκτενές αφιέρωμα στη Μάρα Μπράνκοβιτς. Εκεί, λοιπόν, αναφέρεται ότι η σουλτάνα επηρέαζε θετικά τον άντρα της στα τελευταία χρόνια της ζωής του κι έτσι κατάφερε να σώσει πολλούς διωγμένους χριστιανούς από το θάνατο. Συνδέοντας όλα τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι τα ιστορικά γεγονότα φαίνεται να επαληθεύουν μια ανεπιβεβαίωτη λαϊκή παράδοση η οποία έλεγε ότι «η χριστιανή σουλτάνα Μάρω χάρισε τη ζωή στους αιχμάλωτους της Μάνης και τους έστειλε στην περιοχή της Απολλωνιάδας λίμνης, δίνοντας τους πρόβατα και βοσκοτόπια» και την οποία είχαμε αναφέρει σε παλαιότερη ανάρτηση (Δείτε τι λένε οι Μανιάτες σήμερα για το Κωνσταντινάτο!). 

*Ιστορία του ελληνικού έθνους, τόμος Ε', κεφάλαιο Θ'

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντινάτο: 500 ΧΡΟΝΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ - Πρώτη αναφορά από Γερμανό ιστορικό το 1577!

Γράφει η Γιαννούλα Τάνσαρλη

Ιατρός-Ερευνήτρια

Οι Κωνσταντινιώτες, ή αλλιώς Κωνσταντινάτοι όπως λέγονταν οι πρόγονοί μας στην πατρίδα τους, έλκουμε την καταγωγή μας από τα Πιστικοχώρια της Απολλωνιάδας στην περιοχή της Προύσας. Η ιστορία των Πιστικοχωριτών είναι ένα από τα πιο συναρπαστικά και ανεξερεύνητα κεφάλαια της μικρασιατικής εθνογραφίας όπως αναφέρει και ο Α. Μασσαβέτας στο βιβλίο του «Το παλίμψηστο της μνήμης», καθώς υπάρχουν διάφορες θεωρίες για το πότε και πώς έφτασαν στη Μικρά Ασία. 

Μέσα από μια ανασκόπηση όλων των ιστορικών πηγών που αναφέρονται στην ιστορία και την καταγωγή των Κωνσταντινάτων κατέληξα σε δύο πολύ σημαντικά συμπεράσματα: 

α) Οι Κωνσταντινάτοι έφτασαν στην περιοχή της Απολλωνιάδας από τη Μάνη της Πελοποννήσου.

β) Το Κωνσταντινάτο αναφέρεται για πρώτη φορά από το Γερμανό ιστορικό Stephan Gerlach το 1577. Πρόκειται για οδοιπορικό στη Μικρά Ασία που αποδεικνύει την παρουσία των Κωνσταντινάτων στην περιοχή της Απολλωνιάδας το 16ο αιώνα.

Οι Κωνσταντινάτοι είναι το μόνο από τα 9 Πιστικοχώρια για το οποίο υπάρχει ιστορική καταγραφή από το 1577. Πρόκειται για αναφορά από το Γερμανό περιηγητή Stephan Gerlach στο βιβλίο του "Türkisches Tagerbuch". Παρακάτω βλέπουμε το εξώφυλλο του βιβλίου και το απόσπασμα που αναφέρεται στους Κωνσταντινάτους. Το γεγονός ότι το χωριό μας αναφέρεται στο συγκεκριμένο βιβλίο του 1577 αποδεικνύει ξεκάθαρα την παρουσία των Κωνσταντινάτων στην περιοχή της Απολλωνιάδας από το 16ο αιώνα.

Τρεις αιώνες αργότερα, το 1867, στο βιβλίο «Βιθυνικά» των Μ. Κλεώνυμου και Χρ. Παπαδόπουλου βρίσκουμε ακόμη μία αναφορά στα Πιστικοχώρια. Οι ιστορικοί αναφέρουν, όπως φαίνεται στα παρακάτω αποσπάσματα, ότι οι Πιστικοχωρίτες βρίσκονταν στην περιοχή της Απολλωνιάδας ήδη 300 χρονιά πριν τη συγγραφή του βιβλίου τους. Συνεπώς, η τοποθέτησή τους συμφωνεί απόλυτα με αυτήν του Gerlach για τον 16ο αιώνα. Αξίζει να σημειωθεί ότι σε αυτό το βιβλίο αναφέρεται για πρώτη φορά ότι οι Πιστικοχωρίτες κατάγονταν από τη Μάνη. 

Φτάνουμε, λοιπόν, στο 1910 και τον Βρετανό F. W. Hasluck ο οποίος κάνει εκτενή αναφορά στα Πιστικοχώρια στο βιβλίο του "Cyzicus", το οποίο μάλιστα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις του Cambridge University. Παρακάτω παραθέτονται αποσπάσματα από το βιβλίο στα οποία γίνεται και πάλι αναφορά στη μανιάτικη καταγωγή των Πιστικοχωριτών. 

Τελειώνοντας την ανασκόπηση θα αναφερθούμε σε ένα τουρκικό βιβλίο το οποίο παραπέμπει στη Σ. Αναγνωστοπούλου (Μικρά Ασία, 19ος αιων-1919, οι Ελληνορθόδοξες Κοινότητες). Από το βιβλίο αυτό μαθαίνουμε κάτι το οποίο ήταν άγνωστο μέχρι τώρα: τον 16ο αιώνα το Κωνσταντινάτο είχε και την ονομασία «Σαρούτζα». Το όνομα αυτό δεν είναι γνωστό από πού προέρχεται και με το πέρασμα του χρόνου εγκαταλήφθηκε, καθώς δεν αναφέρεται από κανέναν άλλον ιστορικό.

Επιμέλεια: Γιαννούλα Τάνσαρλη

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντινάτοι: ένα από τα 9 Πιστικοχώρια της Μ. Ασίας

Ο χάρτης της περιοχής 

Η Τρίγλια (γράφεται και Τρίγλεια) είναι κωμόπολη της Προύσας, στον ιστορικό χώρο της Βιθυνίας. Πριν τη Μικρασιατική καταστροφή, στα ενδότερα της Τρίγλιας δυο-τρεις ώρες (δηλαδή με τα πόδια 10-15 χλμ.) από την Τρίγλια υπήρχε μία ομάδα χωριών, τα Πιστικοχώρια. Βρίσκονταν μεταξύ της παραλίας του εισερχομένου στον Κιανό κόλπο μέχρι τη λίμνη της Απολλωνιάδας. Το χωριό των Κωνσταντινάτων ήταν ένα από τα 9 Πιστικοχώρια της Μ. Ασίας.

Τα Πιστικοχώρια πριν την Μικρασιατική Καταστροφή:   

1.Γιαλί-Τσιφλίκ, 250 οικογένειες         
2.Βελετλέρ ή Βελετλέρι, 120 οικογένειες
3.Ντερέκιοϊ, 50 οικογένειες
4.Τσαμουρτζά ή Τσαμουτζά, 100 οικογένειες
5.Τσεσνεήριον ή Τσεσνεϊρι ή Τσεϊριον, 100 οικογένειες
6.Τσάμπασι ή Τσάμπαζι, 30 οικογένειες
7. Γούλιος ή Καραγάτς, 150 οικογένειες
8.Σιργιάνι ή Σεργιάνι ή Σιργιάννη, 600 οικογένειες
9.Κύδια ή Κήδια ή Κίντια ή ΚαραΚοτζά , 200 οικογένειες
10.Πριμικήριον ή Πριμικήρι, 100 οικογένειες
11.Απλαδάτος ή Απελ(λ)δάτοι ή Πελαδάτοι ή Σουμπασί Αγίλ, 200 οικογένειες
12.Αγία Κυριακή ή Μακαριωτάτοι, 150 οικογένειες
13.Αϊνάτοι ή Αϊνάτι ή Αγινάτοι ή Σα(γ)ινάτοι ή Εσκιτζέ, 150 οικογένειες
14.Τσάταλα ή Κωνσταντινάτι(-οι) ή Τσατάλ Αγίλ , 80 οικογένειες
15.Χωρούδα ή Καρατζόβα, 70 οικογένειες
16.Μπάσκοϊ ή Βουλγαράτοι, 200 οικογένειες 

Όλα τα Πιστικοχώρια είχαν εμπορικές συναλλαγές με την Τρίγλια, η οποία ήταν το κεφαλοχώρι της περιοχής. Στην Τρίγλια κάθε Κυριακή γινόταν παζάρι (λαϊκή αγορά). Έφερναν  με γαϊδούρια, μουλάρια, άλογα και αραμπάδες Χριστιανοί και Τούρκοι τα προϊόντα τους από τα γύρω χωριά, σιτάρι, αλεύρι, κριθάρι, κρεμμύδια ,σκόρδα, αρνιά, κατσικάκια, τυριά (διάφορα είδη),βούτυρο, κότες, αυγά, κάρβουνα, ξύλα, μαλλί από πρόβατα που έπλεκαν οι γυναίκες φανέλες και κάλτσες κ.α. Οι χωριάτες, αφού πουλούσαν τα προϊόντα τους, αγόραζαν σε ποσότητες από τα μπακάλικα της Τρίγλιας σαπούνι, πετρέλαιο(γκάζι), οινόπνευμα(σπίρτο), ζάχαρη, καφέ, ρουχισμό κ.α. Οι ποσότητες ήταν μεγάλες, γιατί στο παζάρι  δεν έρχονταν πάντοτε οι ίδιοι κάθε βδομάδα αλλά έκαναν και 15 μέρες  ακόμα και μήνα για να έρθουν.  Τα προϊόντα που χρειάζονταν ζύγισμα, όλα  ζυγίζονταν από τον κανταρτζή (υπάλληλο της Δημογεροντίας), αυτά που πουλούσαν οι χωριάτες και αυτά που αγόραζαν από το παζάρι της Τρίγλιας.

Ακόμα οι Πιστικοί έρχονταν σε επαφή με διάφορα επαγγέλματα που εξασκούσαν οι Τριγλιανοί και κυκλοφορούσαν παράδες. Mεταλλοτεχνίτες, καζαντζήδες, τσουκαλάδες(μισοκοίληδες), κουντουράδες, κουγιουμτζήδες, κολλυβίδηδες(σαράφηδες), γιατροί, φαρμακοποιοί (σπετσέρηδες) αμπατζάδες, γραφιάδες, μουτάφηδες, τζιβιτζήδες, μπογιατζήδες, καλλιοντζήδες(πεταλωτές), ψαθάδες, καλπάκηδες, σεπετζήδες, γούναροι, φραγκοράφτες κ.α. 

Στα «Σύμμεικτα Λαογραφικά Κουβουκλίων Προύσσης»,  Βασ.  Δεληγιάννη, αναφέρονται για τα Πιστικοχώρια, ότι ανάμεσα στα 24 χωριά, που αποτελούσαν το τμήμα της Απολλωνιάδας της εκκλησιαστικής επαρχίας Νικομήδειας στο νομό Προύσσας, ήταν και τα 9 χωριά των Πιστικοχωρίων. Ο συγγραφέας αναφέρει: «Κατά την παράδοση, που επικρατούσε ανάμεσα σε όλους τους πιστικούς, πριν από πολλά χρόνια, λίγες οικογένειες, που μοιράσθηκαν σε εννέα διάφορα μέρη, σε μια γραμμή σε σχήμα ημικυκλίου  στα βόρεια της λίμνης Απολλωνιάδας, για να αποτελέσουν αργότερα τα 9 χωριά των Πιστικοχωρίων, χωρίς ανάμεσά τους να βρίσκεται κανένα τούρκικο χωριό και τους δόθηκαν πρόβατα για βοσκή (και γι’ αυτό ονομάστηκαν και «πιστικοί») απ’ τις τότε Σουλτάνες (γυναίκες των Σουλτάνων). Τα ονόματα των Πιστικοχωρίων φαίνεται ότι ονόματα των χωριών από τα οποία προήρχοντο. Το ότι η εγκατάστασή τους έγινε, σαν βοσκοί που ήσαν, σε ακατοίκητα μέρη μαρτυρείται εκ του ότι δεν φαίνεται σε κανένα χωριό, σημάδι δομικής αρχαίας, όπως στην Απολλωνιάδα  με τα σωζόμενα ακόμα τείχη της, στα Κουβούκλια με το κατεστραμμένο κοντά στην εκκλησία φημισμένο βυζαντινό φρούριο «Κουβούκλια», στο Ταχταλή, Κίτα, Λουπάδι, Μιχαλίτσι και άλλα, όπου βλέπει κανείς ερείπια τειχών και φρουρίων. Έπειτα η γλώσσα, τα ήθη και τα έθιμα των δεν μοιάζουν με κανενός των γύρω χωριών, ενώ αναμεταξύ τους είναι όμοια. Μια γραπτή πληροφορία, ότι βρισκόταν πριν απ’ το 1602, ήταν σ’ ένα παλιό μηνιαίο της εκκλησίας της Απολλωνιάδας που έλεγε έτσι: «Ήρθαμε με τον Γέροντα μου Άγιο Τιμόθεον εις την Απολλωνιάδα και αύριο αναχωρούμε εις Αγινάτους. Γράφω εγώ ο Παναγιώτης από το Κατηρλή 1602».

Πηγή: www.triglianoi.gr, Στάθης Δημητράκος

Διαβάστε περισσότερα

Το χωριό στη Μικρά Ασία

Οι σημερινοί κάτοικοι του Κωνσταντινάτου Σερρών κατάγονται από το χωριό "Κωνσταντινάτοι" της Μικράς Ασίας.

Οι Κωνσταντινάτοι, τουρκικό όνομα Τσατάλ Αγήλ, ήταν από τα εννιά (κατά άλλους δεκαέξι) Πιστικοχώρια, που βρίσκονταν βόρεια της Απολλωνιάδας λίμνης  και πάνω στο δρόμο που ένωνε τα μεγάλα κέντρα της περιοχής, Προύσα και Μιχαλήτσι. Απείχαν δύο με τρεις ώρες (10-15 χιλιόμετρα) με τα πόδια από την παραλιακή Τρίγλια. 

Μέχρι το 1913 υπήρχε ευημερία στο χωριό, το οποίο τη χρονιά εκείνη αριθμούσε ογδόντα οικογένειες. Διέθετε εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Ιωάννη το Θεολόγο, η οποία ήταν χτισμένη στα βορειοδυτικά του χωριού, και διώροφο Σχολείο, το κάτω μέρος του οποίου λειτουργούσε σαν καφενείο.

Στους Κωνσταντινάτους, στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου, από το 1900 περίπου και μέχρι την καταστροφή, ιερέας ήταν ο παπα-Θανάσης Παπαδόπουλος, κάτοικος του χωριού και πολύ αγαπητός από τους συγχωριανούς του. Κατοικούσε σε διώροφο σπίτι και η οικογένειά του είχε στην κατοχή της μύλο, στον οποίο οι κάτοικοι της περιοχής άλεθαν τα γεννήματά τους.

 Η εκκλησία των Κωνσταντινάτων γιόρταζε δύο φορές το χρόνο. Στις 8 Μαΐου και στις 26 Σεπτεμβρίου. Τότε γινόταν μεγάλο πανηγύρι στο οποίο συμμετείχαν πολλοί Έλληνες από τη γύρω περιοχή. 

Την ημέρα του πανηγυριού διεξάγονταν διάφορα αγωνίσματα, όπως λιθοβολία, τρέξιμο, άλμα σε μήκος, ιππασία και κυρίως η πάλη. Στους νικητές των αγωνισμάτων δινόταν σαν έπαθλα τα αφιερώματα που έφερναν οι κάτοικοι στον Άγιο. Συνήθως, μέρος από τα γεννήματά τους, αρνιά, κατσίκια, ακόμα και ταύρους.

Πηγή: Οι Κωνσταντινάτοι, το Κωνσταντινάτο και ο Ιερός Ναός του Αγίου Παντελεήμονα, Ιωάννης Αθ. Γκόγκος, 2014

  

Διαβάστε περισσότερα